Anksiyete Nedir? Belirtileri, Nedenleri, Tanı ve Tedavisi

Anksiyete bozukluğu; sinirlilik, korku, endişe ve kaygıya neden olan çeşitli bozuklukların genel bir terimidir. Bu bozukluklar, nasıl hissettiğimizi ve davranışımızı etkiler ve gerçek fiziksel belirtileri ortaya koyabilirler. Hafif anksiyete, belirsiz ve rahatsız edicidir; şiddetli anksiyete, son derece güçten düşürebilir. Günlük yaşam üzerinde ciddi olumsuz etkiye sahiptir.

İnsanlar genellikle test, muayene veya mülakat gibi zorlu bir şeyle yüzleşmeden önce genel bir endişe veya korku yaşarlar. Bu duygular kolayca düzeltilir ve normal kabul edilir. Anksiyete, semptomların kişinin uyku kabiliyetine veya başka şekilde işlevine müdahale ettiği durumlarda bir sorun olarak düşünülür. Genel olarak konuşmak gerekirse, anksiyete bozuklukları bir reaksiyon normalde bir durumda beklenilenle orantısız olduğunda ortaya çıkar.

Anksiyete Bozukluğu Çeşitleri

Anksiyete bozuklukları, daha belirli bazı tiplere ayrılabilir. En yaygın olanları kısaca aşağıda açıklanmaktadır.

  1. Yaygın Anksiyete Bozukluğu (YAB)

Aşırı, uzun süreli kaygı ve belirsiz yaşam olayları, nesneler ve durumlarla ilgili endişe ile karakterize edilen kronik bir hastalıktır. Bu hastalar sıklıkla sağlık, para, aile, iş veya okul hakkında korkar ve endişelenirler. Ancak endişeleri kontrol etmek ve spesifik korkuları belirlemekte zorluk çekerler. Onların korkuları genellikle gerçekçi değildir veya durumlarında beklenilen ile orantısızdır.

  1. Panik Atak

Panik bozukluğu, kısa süreli veya ani şiddetli ataklar ve endişe ile karakterize bir kaygı türüdür. Sarsıntı, kafa karışıklığı, baş dönmesi, mide bulantısı ve nefes darlığına neden olur. Panik ataklar, aniden ortaya çıkma eğilimi gösterir ve 10 dakika sonra en yoğun şekilde olur. Ancak saatlerce sürebilir. Panik bozuklukları genellikle korkutucu deneyimler veya uzun süreli stres sonrasında ortaya çıkmaktadır, ancak spontan da olabilirler.

Panik atak, bir kişinin normal vücut işlevindeki herhangi bir değişikliğin akut olarak farkına varmasına ve yaşamı tehdit eden bir hastalık (hipervijidansı ve ardından hipokondriazis) olarak yorumlanmasına yol açabilir. Buna ek olarak, panik ataklar, bir acı çeken kişiye, gelecekte ataklar beklemek üzere yol gösterir ve bu atakları önlemek için ciddi davranış değişikliklerine neden olabilir.

  1. Fobiler

Fobi, bir nesneye veya duruma karşı mantıksız korku ve kaçınılmasıdır. Fobiler genelleştirilmiş yaygın anksiyete bozukluklarından farklıdır. Çünkü bir fobinin belirli bir nedeni ile tanımlanan korkuya tepkisi vardır. Korku irrasyonel veya gereksiz olarak kabul edilebilir, ancak kişi halen ortaya çıkan endişeyi kontrol edemez. Fobi uyarısı, durumlar, hayvanlar ya da gündelik nesneler kadar çeşitlilik gösterebilir. Örneğin, agorafobi, bir anksiyete veya panik ataktan kaçınmak için bir yer veya durumu önlediğinde ortaya çıkar. Agorafobikler kaçışın zor ya da utanç verici olmaması için kendilerini yerleştirecek ve kaçabilecek olma konusunda endişelerini azaltmak için davranışlarını değiştireceklerdir.

  1. Sosyal Anksiyete Bozukluğu

Sosyal anksiyete bozukluğu, başkaları tarafından olumsuz olarak yargılanma korkusu ya da itici eylemlerden dolayı kamusal utanç korkusu ile karakterize edilen bir tür sosyal fobidir. Buna, sahne korkusu, samimiyet korkusu ve aşağılanma korkusu gibi duygular dahildir. Bu bozukluk, insanların, normal yaşamı imkansız hale getirdiği noktaya kadar olan kamusal durumlardan ve insan temasından kaçınmasına neden olabilir.

  1. Obsesif-Kompulsif Bozukluk (OKB)

Obsesif kompülsif bozukluk (OKB); tekrarlayan, sıkıntılı ve müdahaleci düşünceler veya eylemler ile karakterize edilen bir anksiyete bozukluğudur. OKB, genellikle, zorunluluğunun mantıksız olduğunu bilir; kaygılarını hafifletir. Çoğu zaman, OKB’ye sahip birinin mantığı belli bir düzen içinde yürümek konusunda ısrarcı olmak gibi batıl inançlı görünür. OKB hastaları objektif olarak kişisel eşyaları veya elleri temizleyebilir veya kilitler, ocaklar veya ışık anahtarlarını sürekli kontrol edebilir.

  1. Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)

Post-travmatik Stres Bozukluğu (TSSB); askeri dövüş, tecavüz, rehin durumları veya ciddi bir kaza gibi önceki travmadan kaynaklanan endişedir. TSSB, belirli uyaranlardan kaçınmak için geri bildirimlere ve davranışsal değişikliklere neden olur.

Ayrıca BakınızStres Nedir? Nasıl Başa Çıkılır?

  1. Seperasyon Anksiyete Bozukluğu

Ayrılık kaygı bozukluğu, güvenlik veya emniyet duygusu veren bir kişiden veya bir yerden ayrıldığında yüksek dereceli anksiyete ile karakterizedir. Bazen ayrılma paniklere neden olur ve yanıt aşırı veya uygun olmadığında bir bozukluk olarak kabul edilir.

Anksiyete Nedenleri Nelerdir?

Kaygı bozukluklarına çevresel faktörler, tıbbi faktörler, genetik, beyin kimyası, madde kötüye kullanımı veya bunların bir kombinasyonu neden olabilir. Genellikle yaşamımızdaki stresin tetiklediği bir durumdur.

Genellikle endişe dış güçlere verilen bir cevaptı. Ancak kendimizi “olumsuz benlik” ile endişelenmemiz mümkündür.

  • Çevresel ve dış etkenlerin neden olduğu anksiyete
  • Çeşitli anksiyetelere neden olduğu bilinen çevresel faktörler şunları içerir:
  • İstismar veya sevilen birinin ölümü gibi olaylardan gelen travma
  • Kişisel ilişki, evlilik, dostluk ve boşanmada stres
  • İşyerinde stres
  • Okul stresi
  • Mali durum ve parayla ilgili stres
  • Doğal afetlerden kaynaklanan stres
  • Yüksek rakım bölgelerinde oksijen eksikliği
  1. Tıbbi faktörlerden kaynaklanan anksiyete

Anksiyete; anemi, astım, enfeksiyonlar ve çeşitli kalp rahatsızlıkları gibi tıbbi faktörlerle ilişkilidir. Tıbben ilgili endişe nedenleri şunları içerir:

  • Ciddi bir tıbbi hastalıktan kaynaklanan stres
  • İlaçların yan etkileri
  • Tıbbi bir hastalığın belirtileri
  • Amfizemden oksijen eksikliği veya pulmoner emboli (akciğerde kan pıhtısı)
  1. Madde kullanımı ve istismarın neden olduğu anksiyete

Panik bozukluk ya da sosyal fobi gibi anksiyete bozuklukları için zihinsel sağlık hizmetlerinden faydalanan hastaların yaklaşık yarısının alkol ya da benzodiazepin bağımlılığı nedeniyle bunu yapıyor olduğu tahmin edilmektedir. Genel olarak endişe de şu sonuca yol açar:

  • Yasa dışı ilaçların kullanımından kaynaklı zehirlenme
  1. Genetikten kaynaklanan anksiyete

Bazı araştırmacılar tarafından bir ailede anksiyete öyküsü bir kişide anksiyete gelişme ihtimalini artırdığı öne sürülmüştür. Yani bazı insanlar anksiyete bozukluklarından muzdarip olma şansını artıran genetik yatkınlığa sahip olabilirler.

  1. Beyin kimyasının neden olduğu anksiyete

Araştırmalar beyinde bazı nörotransmitterlerin anormal seviyesine sahip kişilerin genel anksiyete bozukluğundan muzdarip olma ihtimalinin daha yüksek olduğunu göstermiştir. Nörotransmitterler düzgün çalışmadığında, beynin dahili iletişim ağı bozulur ve beyin bazı durumlarda uygun olmayan bir şekilde tepki gösterebilir. Bu anksiyeteye yol açabilir.

Anksiyete Teşhisi

Anksiyete tanısı ve nedenlerini belirlemek için genellikle bir psikiyatr, klinik psikolog veya başka bir zihinsel sağlık uzmanına sevk edilir. Doktor dikkatli tıbbi ve kişisel geçmişi ele alır, fizik muayene yapılır ve gerektiğinde laboratuvar testleri istenir. Anksiyeteyi teşhis etmek için kullanılabilecek bir laboratuar testi yoktur. Ancak testler fiziksel hastalık veya diğer kaygı belirtilerine neden olabilecek tıbbi durum hakkında yararlı bilgiler sağlayabilir.

Yaygın anksiyete bozukluğu (YAB) tanısı konulması için bir kişide şunlar olmalıdır:

  • Aşırı derecede endişe etmek ve en az altı aydan fazla süreyle farklı etkinlik veya etkinlikten endişe duymak
  • Endişelenmeyi kontrol etmekte güçlük
  • Huzursuzluk, halsizlik, sinirlilik, kas gerginliği, uyku güçlüğü, konsantrasyon güçlüğü (bhu semptomların en az üçünü son altı ay içerisinde yaşamak)

Genel olarak, yaygın anksiyete bozukluğu tanısı için semptomlar altı aydan daha sık olmalı ve günlük yaşama müdahale etmeli ve hastaya iş veya okul hayatını da etkiliyor olmalıdır.

Anksiyete ve endişenin odak noktası belirli bir kaygı bozukluğu ile sınırlı ise, yaygın anksiyete bozukluğu tanısı olmayacaktır. Mesela anksiyete, panik atak geçirme endişesi üzerine odaklanırsa bir doktor panik bozukluğunu teşhis edebilir. Toplumda utanmaktan endişe ediliyorsa “sosyal fobi”, evden veya akrabalardan ayrılmaktan endişeleniyorsa, “ayrılma anksiyete bozukluğu”, kilo alma endişesi varsa “anoreksiya nervoza”, ciddi bir hastalığa yakalanma endişesi varsa “hipokondriazis” teşhisi konulabilir.

Anksiyete bozukluğu olan hastalar genellikle klinik depresyona benzer semptomlar gösterir ve bunun tersi de geçerlidir. Bir hastanın bunlardan yalnızca birinin belirtilerini göstermesi enderdir.

Anksiyete Belirtileri Nelerdir?

Anksiyete bozukluğu olan insanlarda aşırı, gerçekçi olmayan endişeler gibi bozuklukları karakterize eden fiziksel olmayan semptomların yanı sıra çeşitli fiziksel semptomlar da olur. Bu semptomların birçoğu, genel hastalık, kalp krizi veya felç geçiren bir kişinin sergilediği durumlara benzer ve bu kaygıyı daha da arttırma eğilimindedir. Aşağıda, yaygın anksiyete bozukluğu ile ilişkili fiziksel belirtilerin bir listesi verilmiştir:

  • Titreme
  • Mide bulantısı
  • Mide krambı
  • İshal
  • Baş ağrısı
  • Sırt ağrısı
  • Kalp çarpıntısı
  • Uyuşukluk ya da kollar, eller ya da bacaklarda iğneleme hissi
  • Terleme ya da ateş basması
  • Huzursuzluk
  • Kolayca yorulmak
  • Konsantrasyon bozukluğu
  • Sinirlilik
  • Kas gerginliği
  • Sık idrara çıkma
  • Uyumada zorluk çekme
  • Kolayca ürkme

Panik bozuklukları çekenler yaygın anksiyete bozuklukları ile benzer fiziksel belirtilerle karşılaşabilirler. Ayrıca göğüs ağrıları, boğulma hissi, nefes darlığı ve baş dönmesi hissedebilirler.

Post-travmatik stres bozuklukları, bu kaygı şekline özgü bir dizi belirtiye sahiptir. Sık görülen semptomatik davranışlar şunlardır:

  • Travmayı yeniden yaşama korkusuyla geri tepkiler veya kabuslar
  • Orijinal olayla ilişkili kişi, mekan ve şeylerden kaçınma
  • Odaklanma veya uyku güçlüğü
  • Çevreyi yakından izleme (aşırı denetim)
  • Duyarlılık ve azalmış duygular veya gelecek özlemi

Anksiyete Bozukluğu Tedavisi

Anksiyete tıbbi olarak, psikolojik danışma ile veya bağımsız olarak tedavi edilebilir. “Anksiyete nasıl geçer?” diye merak ediyor olabilirsiniz. Sonuç olarak, tedavi yolu, endişe nedenine ve hastanın tercihlerine bağlıdır. Genellikle tedaviler, psikoterapi, davranışsal terapi ve ilaç kombinasyonundan oluşur.

Bazen alkolizm, depresyon veya diğer belirtiler ile birlikte var olan hastalıklar birey üzerinde güçlü bir etkiye sahiptir ve anksiyete bozukluğunun tedavisinde bir arada bulunulan hastalıklar kontrol altına alınıncaya kadar beklemek gerekir.

Bazı durumlarda, anksiyete, doktor gözetimi olmaksızın evde tedavi edilebilir. Bununla birlikte, bu, anksiyete süresinin kısa olduğu ve nedeni belirlendiği, ortadan kaldırılacağı veya engelleneceği durumlarla sınırlı olabilir. Bu kaygıyı gidermek için önerilen birkaç alıştırma ve eylem vardır:

  • Hayatta stres yönetimi hakkında bilgi edinin.
  • Çeşitli gevşeme tekniklerini öğrenin. Fiziksel rahatlama yöntemleri ve meditasyon teknikleri hakkında bilgi edinin.
  • Derin karın solunumunu uygulayın. Bu, derinden ve yavaşça burnunuzdan nefes alıp havayı karnınıza doğru alıp ağzınızdan yavaş yavaş yavaşça nefes almayı içerir. Çok uzun soluk soluyorsanız aşırı oksijenden baş dönmesine neden olabilir.
  • “Kendi kendine negatif konuşma” yerine “kendini ele alma” konusunu öğrenin. Sahip olduğunuz olumsuz düşüncelerin bir listesini yapın ve bunları değiştirmek için olumlu, inandırıcı düşüncelerin bir listesini yazın. Olumsuz düşünceleri olumlu düşüncelerle değiştirin.
  • Kendinizi belli bir korkuyla yüzleşmeye ikna edin.
  • Destekleyici biriyle konuşun.
  • Meditasyon yapın.
  • Egzersiz yapın.
  • Uzun, sıcak bir banyo yapın.
  • Karanlık bir odada dinlenin.

Anksiyete için tıbbi tedavilerde çeşitli ilaçlar kullanılır. Kaygının nedeni bedensel bir hastalık ise, tedavi belli rahatsızlığı giderecek şekilde tasarlanacaktır. Bu, fiziksel kaygı tetikleyicisini düzenlemek için ameliyat veya başka ilaçlar içerebilir. Bununla birlikte, çoğu zaman, antidepresan, benzodiazepinler, trisiklikler ve beta blokerler gibi ilaçlar bazı fiziksel ve zihinsel belirtileri kontrol etmek için kullanılır.

Anksiyete Nasıl Önlenir?

Anksiyete bozuklukları önlenemese de, riskini azaltmanın yolları ve belirtileri kontrol altına alma veya azaltma yöntemleri vardır.

Endişeyi azaltmak için öneriler şunları içerir:

  • Kafein, çay, kola ve çikolata tüketimini azaltmak
  • Düzenli egzersiz yapmak
  • Sağlıklı gıdalarla beslenmek
  • Uyku düzenini korumak
  • Alkol gibi bağımlılık yapan kötü alışkanlıklardan kaçınmak
  • Travmatik veya rahatsız edici bir deneyimden sonra danışmanlık ve destek almak

Yorum Yapın

Ad Blocker Tespit Edildi

Web sitemiz, ziyaretçilerimize online reklamlar sunmaktadır. Lütfen reklam engelleyicinizi devre dışı bırakarak bize destek olunuz.

Refresh